Veb sayt (qısaca sayt) bir ünvan altında toplanmış və brauzerdə açılan səhifələr toplusudur. Ünvanı yazırsınız, məsələn, numune.az, və qarşınıza şirkətin xidmətləri, qiymətləri, əlaqə məlumatları olan səhifələr çıxır. Biznes üçün sayt internetdəki ofisdir: gecə-gündüz açıqdır, suallara cavab verir, müraciət və sifariş qəbul edir.
Qısa xülasə:
- Sayt üç şeydən ibarətdir: ünvan (domen), faylların saxlandığı server (hostinq) və səhifələrin özü (dizayn, mətn, kod).
- Saytın əsas növləri: vizitka sayt, landing page, korporativ sayt, onlayn mağaza, portfolio və veb tətbiq. Növü məqsəd müəyyən edir.
- Sosial şəbəkə səhifəsi icarədir, sayt isə mülkiyyətdir: qaydaları, dizaynı və müştəri məlumatını özünüz idarə edirsiniz.
- Google-da axtarış edən insan saytlara yönləndirilir; saytı olmayan şirkət bu axtarışlarda görünmür.
- Sayt üç yolla hazırlanır: konstruktorda, hazır idarəetmə sistemində (məsələn, WordPress) və ya fərdi kodla.
Veb sayt nədir?
Veb sayt internetdə bir ünvanda yerləşən və bir-birinə keçidlərlə bağlanan səhifələr toplusudur. Hər səhifəyə "veb səhifə" deyilir: ana səhifə, xidmətlər, haqqımızda, əlaqə. Saytı açmaq üçün ayrıca proqram yükləmək lazım deyil; telefonda və ya kompüterdə olan brauzer (Chrome, Safari) kifayətdir.
Dünyada ilk veb sayt 1990-cı ilin dekabrında Avropa Nüvə Tədqiqatları Təşkilatında (CERN) işə düşüb və bu gün də info.cern.ch ünvanında açılır (CERN). Netcraft-ın 2026-cı ilin iyul sorğusuna görə, dünyada artıq təxminən 1.5 milyard sayt var (Netcraft).
Üç anlayış tez-tez qarışdırılır:
| Anlayış | Sadə dillə | Nümunə |
|---|---|---|
| Veb səhifə | Saytın bir səhifəsi | "Əlaqə" səhifəsi |
| Veb sayt | Bir ünvan altındakı bütün səhifələr | numune.az |
| Veb tətbiq | Brauzerdə işləyən proqram: hesab, şəxsi kabinet, əməliyyatlar | İnternet bankçılıq, onlayn rezervasiya sistemi |
Telefona yüklənən proqramlar ayrı mövzudur; onları mobil tətbiq nədir yazısında izah etmişik.
Sayt necə işləyir?
Brauzerə ünvan yazıb Enter düyməsini basanda dörd addım baş verir və bu, adətən bir saniyədən az çəkir:
- Ünvan yazılır. Məsələn, numune.az. Bu ünvan domen adlanır.
- Domen sistemi serveri tapır. İnternetin "telefon kitabçası" olan DNS həmin ünvanın hansı serverə aid olduğunu göstərir.
- Server səhifəni göndərir. Saytın faylları daim işləyən kompüterdə, yəni serverdə saxlanılır. Serverdə icarəyə götürülən yerə hostinq deyilir.
- Brauzer səhifəni göstərir. Kod mətnə, şəkilə və düymələrə çevrilir.
Yəni sayt üçün üç şey lazımdır:
| Hissə | Nədir | Müqayisə |
|---|---|---|
| Domen | Saytın ünvanı | Binanın ünvanı |
| Hostinq | Saytın saxlandığı server | Binanın yerləşdiyi torpaq |
| Sayt | Dizayn, mətnlər, kod | Binanın özü |
Domen və hostinq ayrı-ayrı alınır və hər il uzadılır. Onların necə seçildiyini domen nədir və necə alınır və hosting nədir yazılarında ayrıca izah etmişik.
Saytın hansı növləri var?
Saytın növünü onun məqsədi müəyyən edir. Biznes üçün ən çox istifadə olunan növlər bunlardır:
| Növ | Nə üçündür | Kimə uyğundur |
|---|---|---|
| Vizitka sayt | Şirkət haqqında qısa məlumat və əlaqə, 1–5 səhifə | Yeni başlayan kiçik biznes, fərdi mütəxəssis |
| Landing page | Bir təklif, bir məqsəd: müraciət və ya satış | Reklam kampaniyası, bir məhsul və ya tədbir |
| Korporativ sayt | Şirkəti, xidmətləri və layihələri tam təqdim edir | Orta və böyük şirkətlər, B2B |
| Onlayn mağaza | Kataloq, səbət, onlayn ödəniş və çatdırılma | Məhsul satan biznes |
| Portfolio sayt | İşləri nümayiş etdirir | Dizayner, fotoqraf, memar, studiya |
| Bloq və ya media saytı | Yazılar və xəbərlər dərc edir | Nəşrlər, ekspertlər, şirkət bloqu |
| Veb tətbiq və ya portal | Hesab, şəxsi kabinet, rezervasiya, hesabatlar | Xidmətini onlayn göstərən şirkətlər |
Bir sayt bir neçə növü birləşdirə bilər: məsələn, korporativ saytın içində bloq və onlayn rezervasiya. Hər növü ayrıca bələdçidə izah etmişik: landing page, korporativ sayt, onlayn mağaza və portfolio sayt.
Sayt nədən ibarətdir?
Ziyarətçi saytın yalnız görünən hissəsini görür, amma arxada daha üç hissə işləyir:
- Görünən hissə (frontend). Dizayn, mətnlər, şəkillər, düymələr və formalar: ziyarətçinin ekranda gördüyü hər şey.
- Arxa hissə (backend). Formanı qəbul edən, sifarişi hesablayan, ödənişi yoxlayan proqram. Ziyarətçi onu görmür, amma "Göndər" düyməsini basanda işləyən odur.
- Məlumat bazası. Məhsullar, qiymətlər, sifarişlər və istifadəçilər burada saxlanılır.
- İdarəetmə paneli. Sayt sahibinin mətn, şəkil və qiymətləri proqramçısız dəyişdiyi bölmə. Belə sistemə CMS deyilir.
Bu baxımdan saytlar iki cür olur. Statik sayt hər ziyarətçiyə eyni hazır səhifələri göstərir: sürətlidir və sadədir, vizitka sayt və landing üçün uyğundur. Dinamik sayt isə səhifəni hər dəfə məlumat bazasından yığır: onlayn mağaza, şəxsi kabinet və rezervasiya belə işləyir.
Biznesə sayt nə verir? Instagram səhifəsi kifayət deyilmi?
Sosial şəbəkə səhifəsi yaxşı başlanğıcdır, amma saytı əvəz etmir: onlar fərqli işlər görür. Instagram diqqət çəkir, sayt isə qərar verməyə və sifarişə kömək edir.
| Meyar | Sosial şəbəkə səhifəsi | Öz saytınız |
|---|---|---|
| Sahiblik | Platformaya məxsusdur; hesab bloklana, qaydalar dəyişə bilər | Sizə məxsusdur |
| Google-da görünmə | Məhduddur | Hər səhifə ayrıca sorğuda görünə bilər |
| Məlumatın quruluşu | Paylaşımlar lentdə itir | Xidmət, qiymət və suallar öz yerindədir |
| Müraciət və sifariş | Yazışma ilə, əllə | Forma, onlayn ödəniş, rezervasiya, CRM |
| Ölçmə | Platformanın öz statistikası | Hər mənbə və hər addım ayrıca ölçülür |
| Etibar | İstənilən şəxs səhifə aça bilər | Domen, şirkət məlumatı və hüquqi səhifələr etibar yaradır |
Rəqəmlər bunu təsdiqləyir. DataReportal-ın hesabatına görə, 2025-ci ilin sonunda Azərbaycanda 9.27 milyon internet istifadəçisi var idi, yəni əhalinin 89%-i (DataReportal). StatCounter-in 2026-cı il sentyabr məlumatına görə isə ölkədə axtarışların 97.37%-i Google-un payına düşür (StatCounter). Müştəriləriniz internetdədir və axtarışı Google-da edir; sual yalnız budur ki, orada sizi, yoxsa rəqibinizi tapırlar.
Sayt reklamın nəticəsini də dəyişir: reklamdan gələn insan suallarına cavabı və müraciət formasını bir səhifədə tapır. Hansı kanalın daha keyfiyyətli müraciət gətirdiyini lead form, WhatsApp, yoxsa sayt müqayisəsində göstərmişik. Instagram-da satan mağazalar üçün keçid planı isə Instagram mağazadan onlayn mağazaya keçid yazısındadır.
Sayt necə hazırlanır?
Sayt üç yolla hazırlanır və onlar bir-birindən qiymətə, sürətə və imkanlara görə fərqlənir:
| Yol | Necə işləyir | Üstünlüyü | Məhdudiyyəti |
|---|---|---|---|
| Konstruktor (Tilda, Wix və s.) | Hazır bloklardan səhifə yığılır | Tez və ucuz başlayır | Funksiyalar platformanın verdiyi qədərdir |
| Hazır idarəetmə sistemi (WordPress və s.) | Hazır sistemə şablon və əlavələr qoşulur | Çoxlu hazır imkan | Yeniləmə və təhlükəsizlik daimi qulluq tələb edir |
| Fərdi kod | Dizayn və funksiyalar sıfırdan yazılır | Sürət, istənilən funksiya və inteqrasiya | Daha çox vaxt və büdcə tələb edir |
Birinci yolu pulsuz sayt yaratmaq yazısında, ikincini WordPress nədir bələdçisində, üçünün müqayisəsini isə Tilda, WordPress, yoxsa fərdi sayt yazısında göstərmişik.
Hansı yol seçilsə də, mərhələlər oxşardır: məqsəd və struktur, dizayn, kodlaşdırma, məzmunun yerləşdirilməsi, test və buraxılış. Birinci mərhələni saytın strukturu necə qurulur yazısında, bütün prosesi isə sayt hazırlanması: növlər, mərhələlər və qiymətlər bələdçisində addım-addım izah etmişik. Sifariş verərkən nəyin yazılı razılaşdırılmalı olduğu sayt sifarişi: texniki tapşırıq və müqavilə yazısındadır.
Yaxşı saytın əlamətləri hansılardır?
Yaxşı sayt gözəl olan yox, işini görən saytdır. Yoxlamaq üçün yeddi sual:
- Beş saniyəyə aydındırmı? Ana səhifəni açan insan şirkətin nə etdiyini və kimə uyğun olduğunu dərhal anlamalıdır.
- Telefonda rahatdırmı? Mətn böyütmədən oxunur, düymələr barmaqla rahat basılır.
- Tez açılırmı? Gec açılan saytı insanlar gözləmir. Sürətin necə ölçüldüyünü sayt yavaş açılır yazısında göstərmişik.
- Təhlükəsizdirmi? Ünvan https:// ilə başlayır və brauzer xəbərdarlıq göstərmir.
- Əlaqə bir klikdədirmi? Telefon, WhatsApp və forma hər səhifədə görünür.
- Google-da tapılırmı? Hər xidmətin öz səhifəsi, öz başlığı və təsviri var.
- Nəticə ölçülürmü? Neçə nəfərin girdiyi və neçə nəfərin müraciət etdiyi məlumdur. Bunu Google Analytics 4 göstərir.
Sayt neçəyə başa gəlir?
Saytın qiyməti səhifələrin sayından, dizaynın fərdi olub-olmamasından, funksiyalardan və dillərin sayından asılıdır. Bazarda açıq dərc olunan qiymət siyahılarına görə təxmini aralıq belədir: şablon və konstruktor saytlar 150–500 AZN, fərdi dizaynlı korporativ saytlar adətən 1 000–5 000 AZN, onlayn mağaza və xüsusi platformalar 5 000 AZN-dən yuxarı. Domen və hostinq ildə təxminən 50–150 AZN ayrıca xərcdir.
Qiymətin sətir-sətir necə formalaşdığını sayt hazırlanması qiymətləri yazısında, çox ucuz təkliflərin gizli xərclərini isə ucuz sayt niyə baha başa gəlir yazısında izah etmişik.
Advertol hansı saytları hazırlayır?
Advertol Bakıda korporativ sayt, landing page, onlayn mağaza və mobil tətbiq hazırlayır. Dərc olunmuş layihələr saytın fərqli növlərini göstərir:
- Aston Martin. Brend kimliyinə uyğun, kodla qurulmuş sürətli sayt.
- Assistance Group. İki dilli korporativ sayt və turizm brendi üçün ayrıca sayt; hər ikisi bir idarəetmə panelindən yenilənir.
- Padel 77. Üç dildə işləyən və kortu birbaşa saytdan rezerv etməyə imkan verən klub saytı.
- Momento Travel. WhatsApp, Instagram və Facebook müraciətlərini bir paneldə toplayan xüsusi CRM: brauzerdə işləyən veb tətbiq nümunəsi.
Advertol Bakıda yerləşən agentlikdir: sayt və mobil tətbiq hazırlanması, Meta və Google reklamı, SMM, CRM və AI avtomatlaşdırma bir komandada aparılır. İş qaydası sayt və tətbiq hazırlanması səhifəsində təsvir olunub.
Tez-tez verilən suallar
Veb sayt və veb səhifə eyni şeydirmi?
Xeyr. Veb səhifə saytın bir səhifəsidir, veb sayt isə bir ünvan altında toplanmış bütün səhifələrdir. Məsələn, "Əlaqə" bir səhifədir, numune.az isə bütöv saytdır. Bir səhifədən ibarət saytlar da olur: onlara landing page deyilir.
Saytı özüm hazırlaya bilərəmmi?
Bəli, sadə sayt üçün konstruktorlar kifayət edir və proqramlaşdırma bilmək lazım deyil. Onlayn ödəniş, rezervasiya, bir neçə dil və ya CRM ilə əlaqə lazımdırsa, iş mürəkkəbləşir və mütəxəssis tələb edir. Qərar verməzdən əvvəl saytın sizə nə gətirməli olduğunu yazın.
Sayt hazırlamaq nə qədər vaxt aparır?
Müddət saytın növündən asılıdır: bir səhifəlik landing ilə çoxdilli onlayn mağaza eyni vaxt aparmır. Ən çox gecikməyə səbəb kod yox, mətn və şəkillərin gec hazırlanmasıdır. Ona görə məzmunu dizaynla paralel hazırlamaq lazımdır.
Saytsız, yalnız Instagram ilə işləmək olarmı?
Başlanğıc üçün olar. Amma Google-da axtarış edən müştərilər sizi görmür, hesab bloklananda isə bütün auditoriya itir. Satış artdıqca yazışma ilə sifariş qəbul etmək də çətinləşir. Sayt bu üç riski azaldır.
Sayt və mobil tətbiq arasında fərq nədir?
Sayt brauzerdə açılır və yükləmə tələb etmir; tətbiq isə App Store və ya Google Play-dən telefona yüklənir. Sayt yeni müştərini tapmaq üçün, tətbiq isə daimi müştəri ilə işləmək üçün daha uyğundur.
Saytın sahibi kimdir: sifarişçi, yoxsa onu hazırlayan şirkət?
Sahib sifarişçi olmalıdır. Domen və hostinq hesabları sifarişçi şirkətin adına açılır, kod və dizayn faylları isə təhvil zamanı ona verilir. Bu şərt müqavilədə açıq yazılmalıdır.
Nəticə
Veb sayt bir ünvan altında toplanmış səhifələrdir, biznes üçün isə internetdə özünə məxsus yerdir. Növü məqsədə görə seçin: tanıtmaq üçün vizitka və ya korporativ sayt, reklam üçün landing, satış üçün onlayn mağaza. Hansı yolla hazırlansa da, yaxşı sayt beş saniyəyə aydın, telefonda rahat, sürətli və ölçülə bilən olmalıdır.
Biznesinizə hansı növ saytın uyğun olduğunu müəyyən etmək istəyirsinizsə, pulsuz strategiya görüşü təyin edin və ya Advertol komandasına yazın.